انواع جهان بینی رهبری از منظر روانشناختی

جهان بینی رهبری

وکسلر(2006) معتقد است جهان بینی ها بر مبنای آنچه ما نسبت به کل هستی (جهان درون و بیرون) برداشت، ادراک، دریافت و احساس می نماییم، به وجود می آیند. از طریق فرضیات و مجموعه جهان بینی ها ی قابل دوام، افراد احساس آرامش و آسودگی می کنند. زمانی که اقدامات و تفکرات، منطقی و عقلانی باشند نشات گرفته از حقایق آشکار و نتایج حاصل از جهان بینی ها است. جهان بینی ها افراد را به سمت آیین ها و اقدامات اساسی راهنمایی و هدایت می کنند. به افراد کمک می کند که از عهده ی اطلاعات ناقص و متغیر برآیند، به آنها اطمینان می دهند که باید بر روی زمان، انرژی و علایق، سرمایه گذاری کنند. با انتخاب یک جها بینی متناسب با شرایط و اقتضائات محیط وتحول و متغیر می توان با برنامه ریزی و استفاده از فناوری روز به سوی آینده ای مطلوب تر با مشکلات سوق پیدا کرد.

جهان بینی ها در برگیرنده ی این مفهوم اند که آینده اغلب به طور آگاهانه ای توسط افرادی که برای واقعیت بخشیدن به خواسته ها، و اهداف و امیال فردی و جمعی تلاش می کنند، و بر روی زمان، انرژی و علایق سرمایه گذاری می کنند، طراحی می شود. وکسلر معتقد است اگر موقعیت یا محیط بیرونی سیستم تغییر یابد، رهبر اثربخش کسی است که بتواند جها ن بینی خود را متناسب با شرایط به وجود آمده تغییر دهد و سازمان خود را در راستای آن هدایت کند. هر جهان بینی ، به توصیف این که چطور طرفداران آن، می توانند در این دنیای متغیر زندگی کرده و در جهت تحقق امیال، خواسته ها و مطلوبیت های خود گام بردارند، پرداخته است. هر جهان بینی، خواسته های خاصی را ترجیح و مورد توجه قرار می دهد و از طرفی دیگر اندیشه های خاصی را ترجیح و مورد توجه قرارمی دهد و از طرفی دیگر اندیشه های خاص و مشخصی را شایسته بی اعتنایی می داند. مطلب جالب ایناست که آنچه باید انجام گیرد، و اینکه چگونه انجام پذیرد، چگونه هزینه هایی که از لحاظ زمان، سرمایه و انرژی در این راه صرف می شود، توجیه شود، همه در مطالب مختلف موجود در هر جهان بینی بیان می شود(جعفری،1391؛ ترک زاده و جعفری، 1392، 1393).

در ابتدای انقلاب صنعتی انقلاب صنعتی، جهان بینی کارآفرینی وجود داشت. و تا زمانی که موسسان سازمان ها به منظور پیروز شدن روی ثبات و رقابت تکیه می کردند، این جهان بینی ادامه داشت. بنا بر نظر صاحب منصبان چون رهبران جهان بینی کارآفرینی وقایع خارجی موجود را نادیده می انگاشتند نتوانستند خودشان را با تغییرات به وجود آمده وفق دهند با شکست هایی روبرو شدند، پس جهان بینی تنظیمی، وارد جریان شد و به داخل سازمان های بروکراتیک که مبتنی بر قوانین حکومتی یا قوانین اعمال شده توسط کادر متخصصین بود راه یافت. در جهان بینی رهبران، همان تثبیت کنندگان سیستم، کاهش دهندگان بلاتکلیفی و قانون گزاران هستند. از سوی دیگر علت ناتوانی جهان بینی های تنظیمی و کارآفرینی در ایجاد جامعه ای که در آن اعضاء احساس کنند وجودشان (زندگی شان) معنادار است، جهان بینی اجتماعی، نسبت به سایر جهان بینی ها، رشد و پیشرفت بیشتری کرد. این جهان بینی که عضویت در آن مزایای خاص خود را دارد، جهان بینی کارآفرینی را به عنوان یک جهان بینی پراسترس، که تمرکز زیادی بر برد و باخت و رقابت منفی در بین اعضاء دارد را باطل می شمرد. از دیدگاه جهان بینی مشارکتی رهبری در سازمان، عامل اصلی و اساسی در ایجاد همفکری و همدلی است و رهبران اثربخش کسانی هستند که بتوانند افراد متفاوت را در زیر یک چتر فلسفه فکری گرد آورند و این درک را ایجاد کنند که اختلافات، جزئی و کم اهمیت هستند و آنچه اعتبار و ارزش دارد، روح جمعی است که باید در یک مجموعه یا سیستم حاکم باشد. جهان بینی شبکه ای به جهان بینی تنظیمی به خاطر سرمایه و توجه  به ایده های جدید نوآوری، توجه می کند؛ اما خود سلسله مراتب را به عنوان مدل سنتی حکومتی که قادر به اصلاح و تغییرقوانین برای به کار گرفتن آنها در نوآوری واقعی نیست، مورد تحقیر قرار می دهد. نهایتا اینکه، جهان بینی شبکه ای از تمرکز اجتماعیون بر روی انعطاف پذیری و همکاری سهم می برد اما از علاقه آن به بقای سیستم و حفظ موجود سهم نمی برد. در این قسمت، چهار جهان بینی که به زعم وکسلر در سطح جهان قابلیت کاربرد دارد معرفی می شود.

 

 

2-1-2-1-4-7-1 انواع جهان بینی رهبری از نظر وکسلر

الف) جهان بینی کار آفرینی

این نوع جهان بینی به رهبرانی اشاره دارد که از طریق کنترل و ایجاد رقابت، سازمان خود را هدایت می کنند. لذا این نوع رهبری نیل به موفقیت در دستیابی به مطلوبیت ها را منوط به کیفیت منابع انسانی، مالی و همچنین ایجاد نوعی رقابت بین افراد می داند. براین اساس می توان گفت این نوع رهبری در سطح عملیاتی و کاربردی سازمان قرار دارد و به رهبری فرصت طلب مشهور است. رهبران فرصت طلب افرادی فرد گرا، قاطع و بی پروا هستند که با کار سخت، نقش اساسی خود را ایفا می کنند. این رهبران خود را به عنوان افرادی که وجود آنها واجب و ضروری است، می شناسند. آنان تلاش می کنند موفقیت های سابق خود را حفظ کنند و با افراد تازه وارد به رقابت می پردازند و خواستار به دست آوردن قدرت بیشتر و سمت های بالاتر هستند و از زیر دستان با کار سخت و هزینه کم بهره برداری می کنند. رهبران فرصت طلب نه ایده های نوین اظهار می کنند و نه به طور آگاهانه در جستجوی خلاقیت و نوآوری هستند. رهبران فرصت طلب بسیار نتیجه مدار هستند و به همین خاطر برای بدست آوردن نتیجه دلخواه گاهی اوقات قواعد و قوانین را نادیده می انگارند.

چشم انداز جهان بینی کارآفرینی: رهبران فرصت طلب با تاکید بر واپایش بالا و رقابت بیرونی، بر آن هستند که موفقیت و سود بیشتری را به دست آورند. تا جایی که با ضربه زدن به دیگران، خواسته های خود را انجام دهند. در این نظریه رهبران در پی به دست آوردن قدرت و مقام بیشتر هستند و اعتقاد آنها بر این است که این امر ارزش تلاش کردن را دارد و در نهایت منجر به پاداش فراوان و بیش از حد می شود. رهبران فرصت طلب در زمان حال زندگی می کنند، آنها به پروژه ها یا رسالت های آینده محور توجهی ندارند، بلکه متکی به اموری هستند که در حال حاضر وجود دارد و تلاش می کنند با تحت واپایش درآوردن امور، نتایج دلخواه را به دست آورند. رهبران فرصت طلب تمایلی به انجام فعالیت های گروهی ندارند و گفتگو و مذاکره بین افراد را امر مطلوبی به حساب نمی آورند و مخالف تفویض اختیار به زیر دستان هستند. آنها تمایلی به مشارکت دادن اعضا در عقاید و نظرات و تصمیم گیری ها ندارند و به جای هدایت کردن آنها در راستای مطلوبیت ها سعی می کنند که با زور برنامه ها را به مرحله عمل برسانند. این رهبران، افرادی سیاسی هستند که در شنیدن و گوش دادن عقاید دیگران ناتوان هستند و به منظور به دست آوردن منفعت، اهداف کوتاه مدت انتخاب می کنند.

مطلب مرتبط :   عوامل تقویت و تخریب اعتماد اجتماعی چیست؟

 

جدول 2-2 شاخص ها و مولفه های انواع جهان بینی کارآفرینی

دیدگاه رهبری شاخص ها مولفه ها
جهان بینی کارآفرینی نوع رهبری رهبری فرصت طلب: تاکید رهبران بر رقابت در راستای موفقیت سازمان؛ ارزیابی نتیجه عملکرد زیردستان؛ فراهم کردن زمینه مناسب برای مدیرت کسب سود.
نوع عقلانیت عقلانیت مادی: تاکید بر رقابت جهت دستیابی به مطلوبیت ها؛ تاکید بر موقعیت های مادی جهت دستیابی به جایگاه والا.
واکنش در برابر بحران واکنش کارگشایی در برابر بحران؛ چالش ها و بحران های پیش آمده، به عنوان فرصتی برای دوباره گرد هم آمدن و سنجش شیوه ها و تاکتیک جدید؛ جابجایی و انتقال مقاماتی که در مسئله بحران با شکست مواجه می شوند.
تغییر خلق مجدد: رونوشت برداری و تقلید رهبران فرصت طلب؛ پذیرش تغییر، درصورتیکه مزایایی برای سازمان به همراه داشته باشد.
اصول اخلاقی اصول اخلاقی بر مبنای پیامد مطلوب: احتساب سنت شکنی به عنوان یک اصل اخلاقی؛ رعایت حداقل قوانین ومقررات به عنوان یک اصل اخلاقی
الگوهای زمان در زمان حال بودن: افزایش سود و منفعت در بازارهای در حال تغییر در زمان حال؛ فراموشی تجارب گذشته و توجه و تاکید بر ویژگی و موقعیت کنونی.
خلاقیت خلاقان، پیشنهاد دهندگان موفق اولیه هستند: خلاقان به موارد مختلف توجه می کنند؛ تجربه کسب کردن از خطاها و اشتباهات؛ پیش بینی اقدامات دیگران.
فناوری وسیله دستیابی به هدف استفاده از فناوری به عنوان وسیله دستیابی به هدف در بین رقبا؛ تاکید بر وضعیت فناوری برای کاربران.

 

 

 

 

 

 

ب)جهان بینی تنظیمی

رهبرانی که از جهان بینی تنظیمی بهره می گیرند از طریق سیستم سلسله مراتبی، کنترل و رعایت قراردادهای قانونی، سازمان خود را هدایت می کنند. بنابراین، این نوع رهبری به منظور تحقق مطلوبیت های سازمان بر حفظ وضع موجود، ثبات و پایداری و وفاداری افراد به سیستم تاکید دارد و به رهبری بوروکراتیک معروف شده است. رهبران بوروکراتیک پیرو قوانین و مقررات هستند و زیر دستان خود را در راستای همین قوانین مورد حمایت و پشتیبانی قرار می دهد. به عبارت دیگر مطابق با عدالت، همه افراد در زیر چتر قوانین قرار می گیرند.

چشم انداز رهبران بوروکراتیک: رهبران بوروکراتیک با تاکید بر واپایش نزدیک و رقابت درونی سعی بر آن دارند که با تاکید بر سلسله مراتب و قوانین و مقررات، بقای سازمان را حفظ کنند. چون هنگامی که نظام های معتبر در معرض خطر قرار می گیرند، ناامنی افزایش می یابد و منجر به قانون شکنی، اختلال، ایجاد ترس و وحشت و تحولات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی می گردد. رهبران بوروکراتیک در چشم انداز رهبری تنظیمی با دنیای جهان شمولی روبرو هستند که در آن همه افرادصرف نظر از شان و رتبه، ثروت، طبقه اجتماعی یا خانوادگی، مورد توجه و لطف قرار می گیرند و حق و حقوق افراد مورد احترام است. در این رویکرد نظام زمانی قابل اعتماد و معتبر است که نا امنی را کاهش دهد. چون سازمان های معتبر، منظم و مرتب هستند. در این سازمان ها برنامه ریزی با دقت صورت می گیرد. افراد پیرو قوانین اصیل هستند و منافع و ضررهای سازمان به عنوان یک کل سهیم هستند. در این نظریه کارشناسان و متخصصان به جمع آوری داده ها و پیدا کردن راه حل های مختلف و پیش بینی پیامد هر راه حل می پردازند و به انجام هر فعالیتی یک سری انتخاب های راهبردی را مطرح می کنند و یکی از آن ها را مطابق با موقعیت گروه انتخاب می کنند و یکی از آنها را مطابق با موقعیت گروه انتخاب می کنند.

 

 

 

 

 

جدول 2-3 شاخص ها و مولفه های جهان بینی تنظیمی

دیدگاه رهبری شاخص ها مولفه ها
جهان بینی تنظیمی نوع رهبری رهبری بوروکراتیک: تاکید بر روی حفظ وضع موجود؛ نظارت براجرای برنامه ها در راستای قوانین ومقررات؛عدم مبادله اطلاعات بین رهبروزیردستان.
نوع عقلانیت عقلانیت عملی: رواج نظام سلسله مراتب؛ تبعیت ازقوانین تعیین شده؛ هماهنگی فعالیت ها و امور سازمانی؛ پیش بینی مشکلات؛ اقتدار سازمان رسمی نظم و انظباط نظام اجتماعی؛ سیاسی و اقتصادی؛ ابلاغ سیاست ها خط مشی ها به صورت رسمی به زیر دستان.
واکنش دربرابربحران واکنش منظم در برابر بحران: وفادار ماندن به سازمان؛ ثابت قدم و وظیفه شناسی دربرابر سازمان؛ سرمایه گذاری هنگفت در تقویت و حفاظت از برنامه های روزمره سازمان؛ سرمایه گذاری هنگفت دربرابر نپذیرفتن افرادی که قصد بی اعتبار کردن سازمان را دارند.
تغییر میزان سازی: کمترین تغییر و تبدیلات در روش های عملیاتی استاندارد؛ پذیرش تغییرات برنامه ریزی شده؛ و تغییرات تنها زمانی پذیرفته می شود که واپایش و ثبات سازمان افزایش یابد.
اصول اخلاقی اصول اخلاقی بر مبنای وظیفه است؛ اصول اخلاقی یعنی اطاعت از قوانین و مقررات؛ اصول اخلاقی یعنی رعایت رسوم و سنت ها.
الگوهای زمان امتیاز دادن به گذشته: به حداقل رساندن بلاتکلیفی با گردآوری، ذخیره و بازیابی اطلاعات و داده های گذشته؛ احترام به سنت ها و رسوم گذشته
خلاقیت خلاقان، مشکلات سخت را حل می کنند: مهارت انجام امور روتین و مشخص شده؛ استفاده از داده ها و اطلاعات موجود
فناوری کاهش بلاتکلیفی: استفاده از فناوری در جهت کاهش بلاتکلیفی و راه حل مشکلات

 

 

 

ج) جهان بینی اجتماعی

جهان بینی اجتماعی به رهبرانی اشاره دارد که با تاکید بر رقابت گروهی، انعطاف پذیری، گفت وگو و ارزشهای فرهنگی، سازمان خود را هدایت می کنند. لذا این نوع رهبری به منظور دستیابی به مطلوبیت های سازمان، بر ارزشهای مشترک گروه، همکاری گروهی و ارتباطات تاکید دارد. رهبری در این جهان بینی، رهبری مشارکتی نامیده می شود. رهبران مشارکتی، افرادی آرام، صبور و با کمال هستند و به خاطر همکاری و مشارکت خود در قبال نسل آینده، به خود می بالند. رهبران مشارکتی فرهنگی را به وجودمی اورند که در آن گفتگوهای مبتنی بر ارزش های مشترک، یادگیریهای گروهی و مشارکت افراد افزایش می یابد.

چشم انداز رهبران مشارکتی: رهبران مشارکتی با تاکید بر رقابت درونی و انعطاف پذیری بر آن هستند که ارزش ها و فرهنگ مشترک افراد، روحیه همکاری و مشارکت بین آنان را تقویت کنند واز این طریق از به خطر افتادن نظام که موجب می شود افراد روحیه خود را از دست داده و بد گمان شوند جلوگیری کنند.رهبران مشارکتی سعی می کنند که شناخت ضرورت اجتماعات گروهی را که ریشه در ارزش های مشترک دارد و برای افراد نوعی احساس معناداری، هدفمندی و اعتماد را فراهم می آورد، تسهیل کنند. آنان از مطلوبیت های معنادار اساسی صحبت می کنند، آن هم زمانی که رهبران ارزش هایی مثل روراست بودن، خلوص و صمیمیت و تمایل به شرکت در گفتگوهای خالصانه را آشکار می سازند.

مطلب مرتبط :   دانلود رایگان تجربیات مدون معلم ابتدایی | کاملترین نمونه های رایگان سالتحصیلی 97-98

در این نظریه بر روی کیفیت زندگی، بیشتر از کمیت به عنوان موفقیت افراد تاکید می کنند. گفتگو جانشین بحث و کشمکش می شود و اعتقاد بر این است که اعتماد، مشارکت و گفتگو که اجزای تشکیل دهنده همکاری و مشارکت هستند باید بر کشمکش و درگیری چیره شوند. در این نظریه آزادی به معنادی عضویت در یک گروه است و رها کردن گروه نوعی بی وفایی و ضعیف النفس بودن تلقی میشود.

 

 

جدول 2-4 شاخص ها و مولفه های جهان بینی اجتماعی

دیدگاه رهبری شاخص ها مولفه ها
جهان بینی اجتماعی نوع رهبری رهبری مشارکتی: همکاری گروهی؛ انجام فعالیت ها به صورت مشارکتی و تیمی؛ رهبران حامی و هدایتگر امور زیردستان؛ توسعه شبکه های ارتباطی؛ استفاده از منابع انسانی و مالی در راستای تحقق افراد.
نوع عقلانیت عقلانیت روانی – اجتماعی: تاکید بر همکلری بین افراد و مذاکره بین آنها؛ تاکید بر گروه های اجتماعی.
واکنش در برابر بحران واکنش اجتماعی در برابر بحران: ارائه دلایل قوی برای عقاید خود؛ پشتیبانی رهبران از زیردستان؛ توافق و حفظ الگوهای ارزشی و فرهنگی مشترک.
تغییر توافق: پذیرش تغییر به عنوان انطباق جامعه با محرکات و موضوعات جدید؛ هماهنگی نظام با تغییرات محیطی؛ پذیش تغییر به عنوان یک فرآیند یادگیری تنظیم شده.
اصول اخلاقی اصول اخلاقی بر مبنای قرار داد اجتماعی: محترم شمرده شدن سخنان یکدیگر در بین اعضا؛ پاداش دادن به صداقت و درستکاری.
الگوهای زمان استنتاج کردن از آینده: پرورش یادگیری و تطابق سازمان با جامعه از طریق تسهیل فرهنگ ارزش های مشترک؛ توجه به گذشته و حال و وفق دادن به موقع سازمان به آینده.
خلاقیت خلاقان دیگران را برای مقاصد مهم بیدار می کنند: خودآگاهی؛ کمک کردن به ایجاد آگاهی در دیگران؛ دستیابی به تعادل.
فناوری اختیار دادن به اعضا: فناوری با فراهم نمودن گفتگوهای حقیقی و غلبه بر موانع برای ایجاد ارتباطات موثر، به اعضاء جامعه اختیار می دهد؛ فناوری عمدتا با هدف ایجاد شایستگی و قابلیت بکارگیری مورد استفاده قرار می گیرد.

 

 

 

د) جهان بینی شبکه ای

رهبرانی که دارای دیدگاه جهان بینی شبکه ای هستند، با استفاده از فناوری، ابداع، نوآری و ابتکار عمل، سازمان خود را هدایت می کنند. بنابراین این نوع رهبری دستیابی به مطلوبیت های سازمان را در گرو همراه بودن با تغییرات، محور قرار دادن دانش، شهرت و اعتبار اعضا سازمان می داند و به رهبری دانش مشهور گشته است. رهبران دانش، افرادی که پایبند سنت ها و قوانین گذشته هستند را افرادی قلمداد می کنند که قادر به ادامه کار در عصر تحولات، تکنولوزی و اطلاعات نیستند. حال این افراد چه ثروتمند باشند یا فقیر، جهان اولی باشند یا جهان سومی، در هر حال آنها مخالف تکنولوژی و پیشرفت هستند. ازدیدگاه رهبران دانش این افراد از جهانی سازی دست می کشند و در برابر تجربیات اساسی که منجر به ایجاد راهی به سمت دنیایی تازه و نو می شود، مقاومت می کنند.

چشم انداز رهبران دانش: رهبران دانش با تاکید بر انعطاف پذیری و رقابت بیرونی بر آن هستند که از افراد خلاق و ایده های برتر حمایت کنند، چون هنگامی که شبکه های خلاق از قوه خلاقیت خود محروم می شوند، جامعه نیروی پویای ایجاد تجربه و تغییر را از دست می دهد؛ به عبارت دیگر رهبران دانش باعث بروز ایده های جدید و نوآوری می شوند. در رویکرد رهبری دانش، تلاش بر این است که بهترین اذهان را گرد هم آورند و با ایجاد اتحاد و پیوستگی دست به ابداع و نوآوری های اساسی بزند. پیروان، رهبران را به عنوان یک کاشف می دانند که تمایل به درگیری در کارهای سخت و دشوار دارند که انجام آنها مستلزم به کارگیری ذهن خلاق، تخیل و تیز هوشی و فراست است. این رهبران به سمت ناشناخته ها پیش می روند و به شیوه های عقلانی دست به اکتشاف می زنند. در جهان بینی شبکه ای سعی بر این است که استعدادهای افراد شکوفا شود و امکان یادگیری در راستای ایجاد تغییرات جدید وجود دارد و رهبر دانش، به عنوان یک قهرمان جهان بینی شبکه ای، در پی آن است که با استفاده از خلاقیت های کاربردی، ابتکارات مهم و اساسی، ایده های نو وفناوری های جدید، دنیا را به مکان بهتری تبدیل کند ( جعفری، 1391؛ ترک زاده و جعفری، 1392، 1393).

 

 

 

جدول 2-5 شاخص ها و مولفه های جهان بینی شبکه ای

دیدگاه رهبری شاخص ها مولفه ها
جهان بینی شبکه ای سبک رهبری رهبری دانش: احتساب رهبران به عنوان افرادی مبتکر و هادی جهت تولید دانش؛ تاکید بر روی توانمند سازی زیر دستان؛ تاکید بر روی ارتباطات نزدیک.
نوع عقلانیت عقلانیت اکتشافی: تاکید بر وحدت و پیوستگی بین افراد؛ تاکید بر نواوری وابتکار.
واکنش در برابر بحران واکنش شبکه ای در برابر بحران: تفکر خارج از چارچوب مشخص و معین، به منظور دستیابی به انتخاب ها و عقاید جدید برای کاهش بحران؛ ایجاد و اختصاص شبکه مشارکتی متشکل از بهترین اذهان و عملکرد برای مقابله با بحران؛ تاکید بر فعالیت های تیمی؛ تعیین مشوق ها و ایجاد انگیزه برای افراد در راستای پیشرفت های غیر منتظره.
تغییر خلق (ایجاد): تغییر، نوآوری و ابتکار، به عنوان اهداف اولیه نظام؛ افزایش تلاش برای جستجو و توسعه دانش نوین در راستای تغییرات روز افزون موجود.
اصول اخلاقی اصول اخلاقی اکتشافی: اتخاذ اصل اخلاقی بر مبنای نوآوری و فناوری ناشی از آن، جهان شمول شدن اصول اخلاقی.
الگوهای زمان طراحی آینده از قبل: توجه به گذشته به طور گزینشی؛ پیش بینی آینده بر اساس تجارب گذشته و وضعیت کنونی سازمان؛ طرح ادعایی برای ایجاد جامعه ای بهتر.
خلاقیت خلاقان، تولید کننده و محرک دیگران هستند: ایجاد مهارت ها و تاکید بر روی نوآوری و خلاقیت؛ کارکردن مطابق با محدودیت ها؛ تاکید بر پیشرفت و توسعه سازمان با برقراری ارتباط با محیط کار.
فناوری تعیین مسیر احتمالات جدید: فناوری شامل تلاش انسان ها برای واپایش سرنوشتشان و مدیریت جهان می باشد؛ فناوری هنگامی به کار گرفته می شود که به عنوان پایه ای برای ایجاد احتمالات جدید عمل کند.