شش عامل مهم گرایش افراد به اعتیاد

ویژگی های اعتیاد

اعتیاد دارای چهار ویژگی عمده می باشد که عبارتند از :

  1. تمایل و احتیاج شدید به صورتیکه به هر وسیله ای آن ماده اعتیاد آور را به دست می آورد .
  2. وابستگی بدنی و روانی به اثرات ماده اعتیاد آور ، وابستگی جسمی یک حالت فیزیولوژیک است که با استعمال مکرر ماده اعتیاد آور به وجود می آید و باعث ادامه استعمال آن مواد می شود و قطع آن باعث سندرم و نشانه های محرومیت می گردد که آن نشانه ها عبارتند از آب ریزش از چشم و بینی و خمیازه و عرق کردن ، بی خوابی یا پرخوابی ، اضطراب ، تهوع ، اسهال ، دل درد … .
  3. گرایش به ازدیاد مصرف ماده اعتیاد آور که به این پدیده تحمل گفته می شود یعنی تحمل دارویی را از دو طریق می توان تشخیص داد :

 

الف‌- نیاز به افزایش مقدار ماده برای رسیدن به مسمویت یا تاثیر دلخواه

ب‌- کاهش قابل ملاحظه اثرات ماده با مصرف مداوم مقادیر یکسانی از آن دارو .

  1. اثرات منفی و ضرر و زیان نسبت به مصرف کننده و جامعه . مواد مخدر هم ضرر مادی و عوارض روانی برای شخص و هم آسیب اقتصادی و اجتماعی برای جامعه دارد(گلپرور و همکاران،1382).

2-6 سبب شناسی اعتیاد

الف: عوامل فردی در گرایش به اعتیاد

1- مشخصات دموگرافیک معتادان: علل گرایش به اعتیاد عوامل متفاوتی از جمله فردی ، خانوادگی و اجتماعی را شامل می‌شود.

2- صفات شخصیتی مستعد کننده اعتیاد

3- استرسی‌های فردی و اعتیاد

4- تاثیر بیماریهای جسمی و روانی بر اعتیاد من جمله افسردگی، اضطراب

 

ب: عوامل خانوادگی مستعد کننده اعتیاد

1- ارتباط نوع تربیت فرزندان با شروع اعتیاد

2- بی‌توجهی به نیازهای اعضاء خانواده

3- اختلافات خانوادگی

4- فقدان والدین و آسیب‌های اجتماعی

5- الگوهای خانوادگی و اعتیاد

 

ج: برخی عوامل اجتماعی زمینه‌ساز اعتیاد.

1- تأثیر روابط دوستان و همسالان

2- عوامل تحصیلی موثر در اعتیاد دانش‌آموزان

3- نقش محل سکونت در شیوع اعتیاد

4- تاثیر عوامل فرهنگی در گرایش به اعتیاد

 

د: برخی صفات شخصیتی مستعد کننده اعتیاد:

– افرادی که رفتارهای آنها غیرقابل پیش‌بینی است و به عواقب رفتار خود نمی‌اندیشند اگر مواد در اختیار آنها قرار بگیرد بدون توجه به پیامد آن مصرف می‌کنند .

– افرادی که خلق ناپایدار دارند یعنی بدون علت خوشحال و یا ناراحت می شوند.

– کسانی که رفتارهای خود آزارانه داشته

– افرادی که وقتی احساس ناکامی و شکست می کنند

– افرادی که در پی جلب توجه دیگران هستند و به آسانی تحت تأثیردیگران قرار می‌گیرند(باوی،1388).

مطلب مرتبط :   تعریف آموزش و یادگیری از منظر روانشناختی

2-6-1 عوامل اجتماعی و فرهنگی

1- خانواده:

خانواده یکی از مهمترین عوامل محیطی اجتماعی و فرهنگی است که در سوء مصرف مواد سهیم می‌باشد به ترتیبی که اکنون دلایل مؤکدی مبنی بر نقش ساختاری خانواده درمصرف، سوء مصرف و وابستگی به مواد وجود دارد مشاهدات تجربی براساس نظرگاههای مختلف نسبت به رابطه میان خانواده و وقوع وابستگی در اعضاء از یکدیگر متفاوت و قابل تمایز می‌باشند به تاکید چیریلو و همکاران وسیع‌ترین بررسیها درباره خانوادههایی با یک عضو معتاد به مواد که در ایالات متحده آمریکا انجام شده است.( باوی، 1388)

2- رابطه زناشویی والدین

اغلب مواقع خانواده و به ویژه روابط زناشویی والدین عامل واسطه‌ای برای مسائل و مشکلات است که برای فرزندان پیش می‌اید چنین ارتباطی از بسیاری جهات فهم تحول و رشد کودکان و فرزندان در خانواده‌ها را پیچیده می‌نماید متغیرهای مربوط به روابط زناشویی والدین نسبت به روابط والدین کودک دارای تأثیرات مستقیم کمتری برآغاز سوء مصرف در فرزندان است اما با عوامل خطر دیگر که بر مصرف مواد در فرزندان تاثیر دارد تعاملی تنگاتنگ دارد بعضی محققان من جمله را بینز بر پایه پژوهشهای خود پی برده‌اند که تعارضهای زناشویی و خانوادگی با بزهکاری و مصرف مواد توسط فرزندان و کودکان خانواده‌ها مرتبط هستند (باوی، 1388).

3- مصرف مواد توسط والدین و حیطه شخصیتی والدین

مصرف مواد توسط والدین با مصرف مواد توسط فرزندان ارتباط دارد چنین ارتباط و انتقالی از جانب والدین به فرزندان شاید ژنتیکی و شاید هم بازتابی از فرآیند الگوبرداری از والدین باشد در حقیقت نه تنها مصرف مواد توسط والدین دارای اهمیت است بلکه نگرش­های والدین نسبت به مواد نیز در این بین نقش بازی می‌کنند والدینی که نسبت به مصرف مواد شکیبایی و تحمل نشان می‌دهند احتمال بیشتری دارد فرزندانی داشته باشند که مصرف کننده مواد باشند ویژگی­های شخصیتی والدین در مصرف مواد توسط فرزندان نیز اهمیت دارد اما تاثیر این عوامل تحت تاثیر ارتباط با دیگر عوامل می‌باشد عامل مهم برای والدین این است که جهت همانند سازی فرزندان با خود رفتارها و ارزش­های رسمی و مطلوبی به آنها ارائه دهند به ویژه درمورد مادران، فقدان سازگاری روانشناختی یکی از عوامل تعیین کننده در مصرف مواد توسط فرزندان است. (همان‌منبع ص:114)

4- خواهران و برادران

نوجوانانی که خواهر یا برادر مصرف کننده مواد دارند گرایش آنها به مصرف مواد احتمالاً افزایش می‌‌یابد در حقیقت تأثیر شخصیت یک برادر بزرگتر بر شخصیت برادر کوچکتر به فرآیند همانند سازی و الگوبرداری قابل انتساب است این همانند سازی احتمال داردکه به ارزشها نگرشها و جهت‌گیریهای رفتاری مشترک منجر شود. روابط خواهر و برادران که با ویژگی کشمکش بیشتر میان خواهران و برادران مشخص می‌شود به صورت زیر با یکدیگر ارتباط می‌یابند. روابط نابسامان خواهران و برادران منجر به تنش و فشار درونی بیشتر می‌شود پس این تنش، رفتار و نگرشهای رسمی کمتری را در ارتباط میان خواهران و برادران بوجود می‌آورد و در پایان احتمال مصرف مواد را چنین روابطی افزایش می‌دهد. روابط خواهران و برادران همچنین با عوامل مربوط به والدین، تعامل دوسویه دارد (همان منبع ص:117 و 118).

مطلب مرتبط :   تاثیرات مهارت های زندگی بر انسان و کیفیت زندگی آن

5- همسالان

گرایش به مصرف مواد در نوجوانان و جوانان بیش از والدین تحت تأثیر همسالان قراردارد علیرغم اینکه تمرکز اصلی در بحث مربوط به رابطه همسالان در گرایش به مصرف مواد بر روی اثرات مستقیم این رابطه است ولی باید توجه داشت که عوامل دیگری چون صمیمت دوستان، پایبندی به ارزشهای اجتماعی وپیشرفت تحصیلی نیز می‌تواند در حفاظت از گرایش به مصرف مواد اهمیت داشته باشد در واقع باید احتمال علیت متقابل و احتمال وجود حلقه‌های بازخوردی میان مصرف مواد توسط دوستان و مصرف مواد توسط فرد را همواره در نظر گرفت نوجوانانی که مصرف کنند. مواد هستند احتمالاً بیشتر با دوستانی که سوء مصرف کننده مواد هستند ارتباط دارند و این ارتباط خود شانس درگیری بیشتر با مواد و ماندن در وضعیت یک مصرف کننده را افزایش می‌دهد (همان منبع ص:133)

6- انتظارات و نگرشهای فرهنگی و اجتماعی

بیلز طی مطالعات خود برروی جوامع مختلف اظهار می‌دارد که بروز شیوع اعتیاد در یک جامعه به سه عامل فرهنگی بسیار مهم وابسته است:

1- میزان تنش و فشار درونی که در اثر فرهنگ بوجود می‌آید

2- تشویق مصرف مواد از طریق فرهنگ

3- میزان آمادگی و شرایطی که هر فرهنگ برای جانشین ساختن احتیاجات ارضاء نشده و سازگاری با تنش و اضطراب آماده می‌سازد.

برداشت و نگرش هرجامعه نسبت به مواد و افراد معتاد از عوامل مهمی به شمار می‌رود که در گسترش اعتیاد نقش بازی می‌کند نگرشها و برخورد جوامع و فرهنگهای گوناگون در مراحل اولیه شیوع مواد به دلیل اثرات مثبت درمانی آن به نوعی مثبت بوده ولی به مرور با فراگیر شدن مصرف مواد و گسترش اعتیاد و پیوند یافتن آن با بسیاری از مشکلات اجتماعی از جمله جرم و جنایت و مشکلات خانوادگی تبدیل به طرد و جهت‌گیری مقابله‌ای شده است. (همان منبع ص:134).