صفات شخصیتی؛ ۵ بعدی که شخصیت شما رو می سازه 

الان خیلی از روان شناسانِ شخصیت باور دارن که شخصیت پنج بُعد داره. این پنج بُعد شخصیتی عبارتند از: برون گرایی، موافقت، وظیفه شناسی (وجدان)، روان ناراحتی و استقبال از تجربه. نظریه پردازانِ صفات شخصیتی مدت هاست سعی می کنن که تعداد صفات شخصیتی رو به طور دقیق مشخص کنن. از نتایج این سعیا میشه به فهرست ۴۰۰۰ صفت شخصیتیِ گوردون آلپورت، پرسشنامه ی ۱۶ عامل شخصیت ریموند کاتل و نظریه ی سه عامل هانس ایسنک اشاره کرد.

با وجود این، خیلی از محققان احساس کردن نظریه ی کاتل بیش ازحد پیچیده و وسعت ی نظریه ی ایسنک خیلی محدوده. درنتیجه، نظریه ی «پنج عامل بزرگ شخصیت» شکل گرفت که طبق اون صفات برجسته ی شخصیت، در پنج مورد خلاصه می شن. در این مقاله به بررسی این صفات شخصیتی می پردازیم.

 

صفات شخصیتی یا پنج عامل بزرگ شخصیت چه هستن؟

دلایلِ نظریه ی «پنج عامل بزرگ شخصیت»، سال هاست که در حال افزایش ان. این دلایل با تحقیقاتِ دکتر دی.دابلیو.فیسک (۱۹۴۹) شروع شدن و بعدا به وسیله محققان دیگری مثل نورمَن (۱۹۶۷)، اِسمیت (۱۹۶۷)، گولدبِرگ (۱۹۸۱) و مَک کرِی و کوستا (۱۹۸۷) گسترش یافتند.

پنج بُعد شخصیت، طبقات زیادی از صفات شخصیتی هستن. با اینکه آثار زیادی واسه پشتیبانی از این مدل شخصیتِ پنج دلیلی هست، محققان همیشه بر سرِ برچسبای دقیقی که به هر کدوم از این ابعاد زده می شه، اختلاف دارن.

مثلا، برون گرایی نماینده ی بازه ی بین دو قطب برون گرایی تندرو و درون گرایی افراطیه. در دنیای واقعی، بیشترِ افراد در میونهای بازه قرار دارن.

صفات شخصیتی به توضیح زیر توضیح می شن:

۱. برون گرایی

شخصیت برون گرا با تحریک پذیری، اجتماعی بودن، پرحرفی، جسارت و توانایی بالا در بیان احساسات توضیح می شه.

کسائی که خیلی برون گرا هستن، شخصیتی اجتماعی دارن و از بودن در جمع، لذت می برن. کم حرفی یکی از ویژگیای افراد درون گراست، حضور در موقعیتای اجتماعی واسه اینجور افرادی سخته.

ویژگیای کسائی که خیلی برون گرا هستن:

  • از اینکه در مرکز توجه باشن، لذت می برن؛
  • به شروع کردن گفت وگو علاقه دارن؛
  • از آشنایی با افراد جدید لذت می برن؛
  • دوستان و آشنایان زیادی دارن؛
  • در پیدا کردن دوست مهارت زیادی دارن؛
  • از حضور در جمع لذت می برن؛
  • قبل از صحبت کردن، فکر نمی کنن.

ویژگیای کسائی که درون گرا هستن:

  • به تنهایی علاقه مندن؛
  • رفت و اومد زیاد اونا رو دچار خستگی می کنه؛
  • باز کردن سر صحبت واسه شون سخته؛
  • از حرفای روزمره متنفرند؛
  • قبل از صحبت کردن، فکر می کنن؛
  • از اینکه در مرکز توجه باشن، متنفرند.

۲. موافقت

صفاتِ این تیپ شخصیتی عبارتند از: توانایی جلب اعتماد بقیه، نوع دوستی، محبت، همدلی و دیگر صفات خوب اجتماعی. کسائی که موافقت بالایی دارن، تمایل بیشتری به همکاری دارن و برعکس، کسائی که موافقت پایینی دارن، بیشتر به رقابت و حتی فریبکاری تمایل دارن.

مطلب مرتبط :   صرفه جویی در مصرف آب با ۳۱ نکته راحت اما هوشمندانه "

ویژگیای کسائی که موافقت بالایی دارن:

  • علاقه زیادی به رفت و اومد با بقیه دارن؛
  • به بقیه اهمیت میدن؛
  • با بقیه همدلی می کنن؛
  • از خوشحال کردن بقیه و کمک رساندن به اونا لذت می برن.

ویژگیای کسائی که موافقت پایینی دارن:

  • علاقه زیادی به ایجاد رابطه با بقیه ندارن؛
  • به احساسات بقیه اهمیت نمی دن؛
  • واسه مشکلات بقیه اهمیت زیادی قائل نیستن؛
  • به بقیه توهین یا تحقیرشان می کنن.

۳. وظیفه شناسی و با وجدانی

افرادِ وظیفه شناس و با وجدان خیلی باملاحظه هستن، هیجانای لحظه ای شون رو خوب کنترل می کنن و رفتارهای هدفمندی دارن. این افراد منظم و منظم هستن و به جزئیات توجه می کنن.

ویژگیای کسائی که خیلی وظیفه شناس هستن:

  • زمانی رو به کسب آمادگی اختصاص میدن؛
  • وظایف مهم شون رو به سرعت تموم می کنن؛
  • به جزئیات توجه می کنن؛
  • از داشتن برنامه ریزی مشخص و حساب شده لذت می برن.

ویژگیای کسائی که وظیفه شناسی پایینی دارن:

  • از ساختار و برنامه ریزی متنفرند؛
  • شلخته هستن و از وسایل شون مواظبت نمی کنن؛
  • امانت دار خوبی نیستن و در منظم کردن چیزها یا قرار دادن اونا در جای خودشون ضعیف هستن؛
  • وظایف مهم شون رو به تعویق میندازن؛
  • کاراشون رو نیمه کاره آزاد می کنن.

۴. روان ناراحتی

روان ناراحتی با غم، دمدمی مزاجی و بی ثباتی عاطفی توضیح می شه. کسائی که روان ناراحتی بالایی دارن تغییرِ ایجاد وخو، استرس، زودرنجی و غم رو تجربه می کنن. کسائی که روان ناراحتی پایینی دارن از ثُبات و نرمیِ عاطفی بیشتری برخوردارن.

ویژگیای کسائی که روان ناراحتی بالایی دارن:

  • استرس زیادی دارن؛
  • درباره خیلی از چیزها نگران هستن؛
  • به سرعت مضطرب و ناراحت می شن؛
  • تجربه تغییرات شدید ایجاد وخو رو دارن؛
  • احساس نگرانی می کنن.

ویژگیای کسائی که روان ناراحتی پایینی دارن:

  • ثبات عاطفی دارن؛
  • توانایی مقابله با استرس رو دارن؛
  • به کم غمگین یا دچار افسردگی می شن؛
  • بیش ازحد نگران نیستن؛
  • آرامش دارن.

۵. استقبال از تجربه

این تیپ شخصیتی شامل ویژگیایی مثل تخیل و بینش می شه و کسائی که تا حد زیادی از این ویژگی برخوردارن، طیف علایق شون گسترده تر از دیگرانه. این افراد معمولا ماجراجو و خلاق هستن. برعکس، کسائی که کمتر از این ویژگی برخوردارن، معمولا سنتی تر هستن و ممکنه در برابر تفکر ذهنی مقاومت نشون بدن.

ویژگیای کسائی که از تجربه استقبال می کنن:

  • خلاقیت بالایی دارن؛
  • آماده ی امتحان کردن چیزای جدید هستن؛
  • رقابتای جدید رو تجربه می کنن؛
  • اندیشیدن درباره مفاهیم ذهنی رو دوست دارن.

ویژگیای کسائی که تجربه فرار هستن:

  • از تغییر متنفرند؛
  • از چیزای جدید لذت نمی برند؛
  • در برابر ایده های جدید مقاومت می کنن؛
  • قدرت تخیل ضعیفی دارن؛
  • از مفاهیم ذهنی یا نظری متنفرند.
مطلب مرتبط :   شوکران خیانت در کمین خونواده های ایرونی

این صفات شخصیتی جهانی هستن؟

یافته ی دیگر مَک کرِی و همکارانش این بود که این پنج عامل بزرگ شخصیت به طور زیادی جهانی هستن. در مطالعه ای که روی افرادی از ۵۰ فرهنگ مختلف انجام شد، مشخص شد که این پنج بُعد می تونن به درستی شخصیت همه افراد رو توضیح کنن.

هم حالا خیلی از محققان باور دارن که این پنج عامل بزرگ شخصیت نه تنها جهانی هستن، بلکه منشأ بیولوژیکی هم دارن. روان شناسی به نام دیوید باس، توضیحی تکاملی واسه این پنج تیپ شخصیتی پیشنهاد کرده که نشون می ده این ویژگیای شخصیتی، نمایانگر مهم ترین ویژگیایی هستن که چشم انداز اجتماعی ما رو شکل میدن.

چه عواملی بر این صفات شخصیتی اثر می ذارن؟

تحقیقات نشون دهنده اینه که عوامل بیولوژیکی و زیست محیطی در تشکیلِ شخصیت ما نقش مؤثری دارن. تحقیقات انجام شده روی دوقلوها نشون می ده که ذات و پرورش (nature and nurture) هردو در پیشرفت ی هر کدوم از پنج عامل شخصیتی نقش دارن.

در مطالعه ای به خاطر اثر ژنتیک و شرایط محیطی بر این پنج تیپ شخصیتی، ۱۲۳ دوقلوی همسان و ۱۲۷ دوقلوی ناهمسان بررسی شدن. یافتها نشون داد که میزان اثر ژنتیک بر برون گرایی، موافقت، وظیفه شناسی، روان ناراحتی و استقبال از تجربه، به ترتیب ۵۳، ۴۱، ۴۴، ۴۱ و ۶۱ درصد بود.

تحقیقات نشون میدن که این صفات شخصیتی در زمان بزرگسالی تقریبا پایدار هستن. در مطالعه ای که روی بزرگسالانِ شاغل انجام شد، مشخص شد که شخصیت تقریبا در یک دوره چهارساله به ثبات می رسه و درنتیجه ی وقایع سخت زندگی، تغییر کمی در اون به وجود میاد.

بخش دیگری از یافتها نشون می ده که بلوغ ممکنه بر این پنج تیپ شخصیتی اثر بزاره. با بالا رفتن سن، میزان برون گرایی، روان ناراحتی و استقبال از تجربه در افراد کمتر می شه. از طرف دیگه، موافقت و وظیفه شناسی افراد با بالا رفتن سن شون بیشتر می شه.

سخن پایانی

همیشه به یاد داشته باشین که «رفتار»، به اثر دوطرفه شخصیت پنهونی فرد و موقعیتای جورواجور بستگی داره. موقعیتی که فرد با اون روبرو می شه نقش مهمی در نوع واکنش فرد نسبت به اون موقعیت داره. بااین حال، در بیشترِ موارد، افراد واکنشایی نشون میدن که با تیپ شخصیتی پنهانشان سازگاره.

این ابعاد نشون دهنده بخشای وسیع شخصیت هستن. تحقیقات ثابت کردن که خیلی از آدما، چند مورد از این صفات شخصیتی رو با هم دارن. مثلا، کسائی که اجتماعی هستن تمایل به پرحرفی دارن. به هرحال، این ویژگیا همیشه با هم اتفاق نمی افتند. شخصیت آدم پیچیده، جور واجور و قابل تغییره، پس هر فردی ممکنه رفتارهایی از ابعادهای مختلف شخصیت رو از خود بروز بده.

برگرفته از: verywell

 


دیدگاهتان را بنویسید